«Μέσα από τη δουλειά με το πρόγραμμα των ΕΠΑ μαθαίνουμε να αναγνωρίζουμε πότε σκεφτόμαστε ως θύμα ή ως θύτης και να μιλάμε γι' αυτό». ΜΚΒ σελ. 9

Καθώς η Λίστα ήταν ένα τόσο σημαντικό κομμάτι της αρχικής μας ταύτισης όταν βρήκαμε τα ΕΠΑ, στην αρχή της ανάρρωσής μας χρησιμοποιούσαμε αυτή τη νοοτροπία (πως μας αδίκησαν). Παρόλα αυτά, για να αποκαλύψουμε όλο μας το θρήνο και να ξεμπουκώσουμε τα συναισθήματά μας, χρειάστηκε να εξετάσουμε το παρελθόν μας μέσα από τα μάτια του θύματος που γίναμε.

Η δουλειά με τα Βήματα αποκάλυψε πώς το παρελθόν μας δεν μας έκανε απλώς θύματα αλλά έμαθε σε πολλούς από εμάς να είμαστε σκληροί, εκδικητικοί και επικριτικοί όταν αποφασίζαμε ότι θα προβαίναμε σε αντίποινα.

Μετά είδαμε την Άλλη Λίστα και βρήκαμε επιπλέον ταύτιση. Πριν από πολύ καιρό εκτός του ότι ήμασταν θύματα, πολλοί ήμασταν θυμωμένα, αγχωμένα παιδιά που μάθαμε πώς να πληγώνουμε τους άλλους. Και τους πληγώναμε για πολλά πολλά χρόνια.

Έχοντας υποσχεθεί στον εαυτό μας ως παιδιά ότι δε θα γινόμασταν ποτέ σαν τους γονείς μας, τώρα στεκόμασταν ως ενήλικες με τις ίδιες, τις δικές τους συμπεριφορές.

Όμως σύντομα μάθαμε στα ΕΠΑ ότι δεν ήμασταν μόνοι σε αυτό το παράδοξο. Στις συγκεντρώσεις μας καθίσαμε μαζί, όντας ο καθένας μας θύμα και θύτης, σηκώσαμε το κεφάλι μας ψηλά, απομακρύναμε την ντροπή μας και καταλάβαμε ότι δε θα μπορούσαμε να είχαμε εξελιχθεί διαφορετικά. Αρχίσαμε να αναρρώνουμε με τη νέα μας οικογένεια στα ΕΠΑ.

Σήμερα αν αισθάνομαι ότι θέλω να αποσυρθώ, θα κάνω ένα διάλλειμα για να μπορέσω να επανέλθω. Θα εστιάσω μέσα μου, θα συλλογιστώ και θα το συζητήσω με έναν συνοδοιπόρο στο πρόγραμμα.